π. Αυγουστίνος Βλάχος
Σήμερα, μετά τη Θεία Λειτουργία, στο ενοριακό μας αρχονταρίκι, στο πνευματικό μας κέντρο, ζητήσαμε από τις γυναίκες της ενορίας μας, κάθε ηλικίας, να μας επιτρέψουν να τους προσφέρουμε από ένα λουλούδι. Το κάναμε για δύο λόγους:
Πρώτον, για να εκφράσουμε μ' έναν απλό αλλά ειλικρινή τρόπο την ευγνωμοσύνη και τον σεβασμό μας προς το γυναικείο πρόσωπο, προς τη μάνα, τη γιαγιά, τη σύζυγο, την κόρη, τη γυναίκα που κρατά όρθιο ένα σπίτι και δεύτερον, γιατί η σημερινή ημέρα μας έδωσε την ευκαιρία να θυμηθούμε όλοι μαζί κάτι που η Εκκλησία γνωρίζει από την πρώτη στιγμή της ζωής της: Ότι η γυναίκα μέσα στο Ευαγγέλιο δεν είναι μια παρουσία δευτερεύουσα ή περιθωριακή αλλά ένα πρόσωπο που τιμήθηκε βαθιά και ουσιαστικά, ένας άνθρωπος που στέκεται ενώπιον Του Θεού με την ίδια αξία, με την ίδια κλήση, με την ίδια προοπτική σωτηρίας.
Υπήρχε όμως και ένας τρίτος λόγος γι' αυτή την ελάχιστη κίνηση: Να ειπωθούν ορισμένες αλήθειες. Αλήθειες που πολλές φορές ξεχνιούνται ή παρουσιάζονται αλλοιωμένες, γιατί το ζήτημα της γυναίκας μέσα στον Χριστιανισμό, συχνά, κρίνεται μέσα από στερεότυπα και ιδεολογικές αγκυλώσεις κι όχι μέσα από την ίδια την πηγή της πίστης μας.
Η πρώτη αλήθεια που είπαμε είναι ότι πολλές φορές μέσα στην ιστορία παραποιήθηκε ο Χριστιανισμός. Όχι επειδή η διδασκαλία Του είναι προβληματική αλλά επειδή οι άνθρωποι είναι αδύναμοι. Ο Χριστιανισμός είναι ίσως η πιο ελεύθερη διδασκαλία που εμφανίστηκε ποτέ στον κόσμο. Δεν επιβάλλεται με τη βία, δεν κατακτά με τη δύναμη, δεν εξαναγκάζει τον άνθρωπο. Τον καλεί ν' απαρνηθεί τον εγωισμό του και να ζήσει την αγάπη. Κι αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο, σε κάθε εποχή. Γι’ αυτό και στην πραγματικότητα δεν υπήρξε ποτέ μια πραγματική «εποχή του Χριστιανισμού». Υπήρξαν εποχές όπου λαοί ολόκληροι ονόμαζαν τον εαυτό τους Χριστιανικό, όμως οι καρδιές των ανθρώπων συνέχιζαν να παλεύουν με τα ίδια πάθη, με τις ίδιες αδικίες, με τις ίδιες σκληρότητες. Ακόμη και το Βυζάντιο, δεν ήταν μια κοινωνία απαλλαγμένη από συνωμοσίες, βία και ανθρώπινες αδυναμίες. Κι ακόμη περισσότερο μέσα στους αιώνες έγιναν εγκλήματα στ' όνομα Του Χριστού, από σταυροφορίες μέχρι θρησκευτικούς φανατισμούς. Αυτά όμως δεν εκφράζουν τον Χριστιανισμό. Εκφράζουν την παραποίησή Του. Η Εκκλησία πάντοτε είχε μέσα της ανθρώπους που αντιστέκονταν σ' αυτές τις παραποιήσεις, ανθρώπους που συχνά έμεναν μόνοι, διωγμένοι ή περιφρονημένοι αλλά κράτησαν ζωντανή την αλήθεια Του Ευαγγελίου.
Αν λοιπόν θέλουμε να καταλάβουμε ποια είναι πραγματικά η θέση της γυναίκας στον Χριστιανισμό, δεν πρέπει να κοιτάξουμε τις παραμορφώσεις της ιστορίας ούτε τις ιδεολογικές εμμονές συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων. Πρέπει ν' ανατρέξουμε στις πηγές. Στην Αγία Γραφή, στους Πατέρες και στη ζωή των Αγίων. Εκεί αποκαλύπτεται μια εικόνα πολύ διαφορετική απ' εκείνη που συχνά παρουσιάζεται. Ναι, στην αρχαιότητα, σχεδόν σ' ολόκληρο τον κόσμο η γυναίκα βρισκόταν σε μειονεκτική θέση. Οι κοινωνίες στηρίζονταν στη σωματική δύναμη των ανδρών για τον πόλεμο και τη βαριά εργασία. Οι γυναίκες και τα παιδιά θεωρούνταν τα πιο αδύναμα μέλη της κοινότητας. Η φυσική ανάγκη προστασίας όμως μετατράπηκε σιγά σιγά σε εξουσία και πολλές φορές σε υποτίμηση. Ο άνδρας ξέχασε ότι η δύναμή του δόθηκε για να προστατεύει και άρχισε να τη χρησιμοποιεί για να κυριαρχεί. Ο Χριστιανισμός έρχεται και μεταμορφώνει ριζικά αυτή την αντίληψη. Ο άνθρωπος δεν είναι απλώς μια βιολογική ύπαρξη ούτε μια κοινωνική λειτουργία. Είναι πρόσωπο, μια καρδιά που καλείται ν' αγαπήσει και να ενωθεί με Τον Θεό. Κι αυτή η κλήση αφορά εξίσου τον άνδρα και τη γυναίκα. Η πορεία προς τη σωτηρία είναι κοινή και βέβαια η δυνατότητα της θέωσης είναι κοινή.
Αυτό φαίνεται καθαρά ήδη από την ίδια τη δημιουργία Του ανθρώπου. Ο Θεός δεν δημιούργησε τη γυναίκα ως κατώτερο ον αλλά ως άνθρωπο με την ίδια ουσία και την ίδια αξία. Δεν πλάθεται από τη γη όπως ο Αδάμ αλλά από την πλευρά του, για να φανεί ότι το ανθρώπινο γένος έχει μία κοινή ρίζα.
.jfif)
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, εξηγεί ότι ο Θεός δεν πήρε οστό από το κεφάλι Του άνδρα για να γίνει η γυναίκα κυρία του, ούτε όμως απ' τα πόδια για να γίνει δούλη του αλλά από την πλευρά του για να είναι ισότιμη και ισάξια. Και οι δύο είναι «κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν» Του Θεού. Και οι δύο έχουν την ίδια πνευματική αξία. Η πτώση όμως διέσπασε αυτή την αρμονία. Η αμαρτία έφερε μέσα στην ανθρώπινη ιστορία τη σκληρότητα, την κυριαρχία και την αδικία. Και η γυναίκα πολλές φορές βρέθηκε να ζει σε εξευτελιστικές συνθήκες. Όταν όμως ήρθε το πλήρωμα Του χρόνου για τη σωτηρία Του κόσμου, ο Θεός ζήτησε τη συγκατάθεση ενός ανθρώπου. Και αυτή η συγκατάθεση δόθηκε από μια γυναίκα. Από την Παναγία! Η Παναγία είναι η νέα Εύα. Εκεί όπου η πρώτη Εύα με την παρακοή της άνοιξε τον δρόμο της πτώσης, η νέα Εύα με την υπακοή της άνοιξε τον δρόμο της σωτηρίας. Με το «ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου» προσφέρει στον Θεό την ανθρώπινη φύση μας για να την ενώσει με τη θεία. Και έτσι ο Υιός Του Θεού, γίνεται άνθρωπος.
Γι' αυτό και η Παναγία τιμάται περισσότερο από κάθε άλλο άνθρωπο στην Εκκλησία. «Την τιμιωτέραν των Χερουβείμ και ενδοξοτέραν ασυγκρίτως των Σεραφείμ». Η μεγαλύτερη μορφή της Εκκλησίας μετά Τον Χριστό, δεν είναι απόστολος, δεν είναι προφήτης, δεν είναι ιερέας. Είναι μια γυναίκα!
Ο Ίδιος ο Χριστός, βεβαίως, κατά τη δημόσια δράση του, συναναστρέφεται γυναίκες, διδάσκει γυναίκες, δέχεται γυναίκες ως μαθήτριες και εθελόντριες μαζί Του. Αποκαλύπτει το Μεσσιακό πρόσωπό Του στη Σαμαρείτιδα, θεραπεύει γυναίκες, δέχεται τη διακονία τους. Την ώρα της Σταύρωσης, ενώ οι περισσότεροι μαθητές έχουν φύγει, οι γυναίκες στέκονται κάτω απ' τον Σταυρό. Και την ημέρα της Αναστάσεως, γυναίκες γίνονται οι πρώτες μάρτυρες του κενού τάφου. Η Μαρία η Μαγδαληνή γίνεται «απόστολος των αποστόλων»!
Αν κάποιος μελετήσει ενδελεχώς τη διδασκαλία των Αγίων Πατέρων, θα καταλάβει ότι η Εκκλησία δεν μίλησε ποτέ για τη γυναίκα με περιφρόνηση αλλά με βαθύ σεβασμό.
Ο Απόστολος Παύλος, που τόσο συχνά κατηγορείται άδικα ως «μισογύνης», είν' εκείνος που διακηρύσσει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο ότι «ουκ ένι άρσεν και θήλυ, πάντες γαρ υμείς εις εστε εν Χριστώ Ιησού». Δηλαδή ενώπιον Του Χριστού δεν υπάρχει διάκριση αξίας μεταξύ άνδρα και γυναίκας αλλά κοινή κλήση και κοινή σωτηρία.
Ο ίδιος μάλιστα φθάνει να πει ότι μέσα στον γάμο υπάρχει αμοιβαιότητα ευθύνης και τιμής, αφού «η γυνή του ιδίου σώματος ουκ εξουσιάζει αλλ' ο ανήρ, ομοίως δε και ο ανήρ του ιδίου σώματος ουκ εξουσιάζει αλλ' η γυνή».
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, ελέγχει ευθέως τη νομοθετική αδικία εις βάρος των γυναικών και φωνάζει «οράτε το ίσον της νομοθεσίας», υπενθυμίζοντας ότι ένας είναι ο Δημιουργός ανδρός και γυναικός, μία η εικόνα, ένας ο νόμος, μία η ανάσταση.
Ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης, διδάσκει ότι και η γυναίκα και ο άνδρας έχουν το «κατ' εικόνα Θεού» και μάλιστα λέει ότι η γυναικεία φύση ξεπερνά πολλές φορές την ανδρική ως προς την καρτερία και την επιμονή στο καλό.
Ο Μέγας Βασίλειος, ομολογεί ότι η γυναίκα έγινε από Τον Κτίστη ομοτίμως προς τον άνδρα δεκτική της αρετής.
Ο Άγιος Κύριλλος Ιεροσολύμων, τονίζει ότι όμοιες είναι οι ψυχές ανδρών και γυναικών και μόνον τα μέλη του σώματος διαφέρουν.
Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς, γράφει ότι κοινός είναι ο βίος, κοινή η χάρις, κοινή η σωτηρία, κοινή η αρετή και κοινό το όνομα «άνθρωπος» για άνδρες και γυναίκες.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, αποκαλεί τη γυναίκα «ελεύθερη και ισότιμη», απαγορεύει με σφοδρότητα κάθε βία εναντίον της, ερμηνεύει την Πρίσκιλλα ως διδάσκαλο ακόμη και του Απολλώ, ζητά από τον άνδρα ν' αγαπά τη σύζυγό του με θυσιαστική αγάπη, ακόμη και «αν πρέπει να πεθάνει υπέρ αυτής» και ξεκαθαρίζει ότι ο άνδρας δεν πρέπει ούτε να την ατιμάζει, ούτε να τη διώχνει, ούτε να θεωρεί ότι έχει δικαίωμα εξουσίας πάνω της ως σε κατώτερο ον.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, φθάνει να παρακαλεί να μη λοιδορείται πλέον η Εύα, γιατί η Θεοτόκος θεράπευσε την ύβρη της.
Ο Άγιος Κοσμάς ο Αιτωλός, το λέει ακόμη πιο απλά και λαϊκά, ώστε να το καταλαβαίνουν όλοι, «ίσια την έκαμεν ο Θεός την γυναίκα με τον άνδρα, όχι κατωτέρα» και ελέγχει όσους θεωρούν τον εαυτό τους ανώτερο χωρίς να έχουν ανώτερο ήθος. Ακόμη και η Αγία Κασσιανή, με μια μόνο φράση, απαντά σε ολόκληρη την περιφρόνηση των αιώνων, λέγοντας ότι, αν από γυναίκα ήρθαν κάποτε τα φαύλα, «αλλά και δια γυναικός πηγάζει τα κρείττονα».
Εσείς βλέπετε στην πατερική διδασκαλία, κάποια μείωση της γυναίκας ή να τη βλέπει ως πρόσωπο ιερό, ως συγκληρονόμο της χάριτος, ως εικόνα Του Θεού και ως οδό μέσα από την οποία πολλές φορές έλαμψε πιο καθαρά η πίστη, η αντοχή, η μητρότητα, η σοφία και η αγάπη;;
Αλλά και στην πρακτική εφαρμογή αυτής της διδασκαλίας, στη ζωή της Εκκλησίας, βλέπουμε να τιμάται το γυναικείο πρόσωπο.
Η Εκκλησία δεν δίστασε να υψώσει ναούς σε γυναίκες, να τις υμνήσει, να τις εικονίσει και να τις προτείνει ως παραδείγματα για ολόκληρη την Εκκλησία.
Η Μαρία η Μαγδαληνή, την οποία ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος αποκαλεί «τέτραθλο και ανδρεία γυναίκα», η Φωτεινή η Σαμαρείτιδα, η Μαριάμνη, η Θέκλα η Πρωτομάρτυς, η Νίνα η απόστολος της Γεωργίας, οι μαθήτριες και συνεργάτιδες της αποστολικής Εκκλησίας, η Πρίσκιλλα, η Φοίβη, η Ιουνία, η Περσίδα, η Τρύφαινα, η Τρυφώσα, η Ιουλία, η Ευοδία, η Συντύχη, η Απφία, η Χλόη, η Λυδία, η Ιωάννα του Χουζά, η Μαρία η μητέρα του Ιακώβου και του Ιωσή, η Μάρθα και η Μαρία, αδελφές του Λαζάρου, η Μαρία του Κλωπά, η Σαλώμη, η Σουσσάνα, όλες αυτές μαρτυρούν ότι η γυναίκα δεν στάθηκε ποτέ στο περιθώριο του Ευαγγελίου. Οι αγίες ιατροί και ανάργυροι, η Ζηναΐδα, η Νεονίλλα, η Ερμιόνη και η Σοφία η Ιαματική.
Οι μεγαλομάρτυρες Αικατερίνα η Πάνσοφος, Κυριακή, Ειρήνη, Παρασκευή, Μαρίνα, Αναστασία, Καλλιόπη. Οι νεομάρτυρες Ακυλίνα, Χρυσή και Αργυρή. Οι μεγάλες πνευματικές μορφές Μακρίνα, Εμμέλεια, Νόννα, Συγκλητική, Σάρρα, Θεοδώρα, Αναστασία η πρώην πατρικία, Θεοκτίστη της Λέσβου, Ισιδώρα η διά Χριστόν σαλή, Ματρώνα η Χιοπολίτιδα, Ειρήνη του Χρυσοβαλάντου. Οι μεγάλες μορφές της φιλανθρωπίας Φιλοθέη η Αθηναία, οι νεότερες μορφές Μεθοδία της Κιμώλου, Πελαγία της Καλύμνου, Σοφία της Κλεισούρας, η Οσία Γαβριηλία Παπαγιάννη. Αλλα και οι Αγίες μητέρες που ανέθρεψαν αγίους, η Άννα, η Ευβούλη, η Θεοδότη, η Εμμέλεια, η Νόννα, η Ανθία, η Σοφία, η Βαρσανουφία, η Ιουλίττα. Και μαζί μ’ αυτές, η Εκκλησία τιμά και τα αγία ζεύγη, τους Ιωακείμ και την Άννα, τον Ζαχαρία και την Ελισάβετ, τον Ακύλα και την Πρίσκιλλα, τον Ευστάθιο και τη Θεοπίστη, τον Ξενοφώντα και τη Μαρία, τον Κύριλλο και τη Μαρία, τον Χρύσανθο και τη Δαρεία, τον Αδριανό και τη Ναταλία, δείχνοντας ότι η αγιότητα δεν είναι ανδρικό προνόμιο αλλά κοινή κλήση, κοινός δρόμος και κοινή δόξα μέσα στο σώμα της Εκκλησίας.
Στη συζήτηση που ακολούθησε στο αρχονταρίκι δεν έλειψαν και τα δύσκολα ερωτήματα. Κάποιοι έθεσαν ζητήματα που συχνά χρησιμοποιούνται για να κατηγορηθεί η Εκκλησία, όπως το γιατί δεν υπάρχει γυναικεία ιερωσύνη, η συμμετοχή των γυναικών στη διακονία του ιερού χώρου, γιατί υπάρχουν άβατα σε ορισμένους τόπους της μοναστικής ζωής ή τι σημαίνουν οι εκκλησιαστικές παραδόσεις γύρω από την έμμηνο ρύση.
Δεν φοβηθήκαμε να τα συζητήσουμε. Όχι διότι είμαστε τίποτα παντογνώστες και πεφωτισμένοι αλλά διότι η Εκκλησία ποτέ δεν απέφυγε ν' απαντήσει στα δύσκολα ερωτήματα, αφενός γιατί έχει απαντήσεις για κάθε πρόβληματισμό του σύγχρονου ανθρώπου αλλά και αφετέρου, για τα συγκεκριμένα ερωτήματα, η απάντηση βρίσκεται στην ίδια τη θεολογία της και όχι σε κάποια υποτίμηση της γυναίκας.
Η ιερωσύνη δεν δίνεται ως προνόμιο εξουσίας αλλά ως διακονία μέσα στη λατρεία, όπου ο ιερέας εικονίζει λειτουργικά Τον Χριστό ως Νέο Αδάμ και Νυμφίο της Εκκλησίας, γι' αυτό και από την αποστολική παράδοση τελείται από άνδρες, χωρίς αυτό να σημαίνει καμία απολύτως μείωση της αξίας της γυναίκας. Στην ίδια την ιστορία της Εκκλησίας υπήρξαν διακονίες που ασκήθηκαν από γυναίκες, όπως οι διακόνισσες των πρώτων αιώνων, που υπηρετούσαν τη φιλανθρωπία και την κατήχηση, δείχνοντας ότι η Εκκλησία αναγνωρίζει πολλούς τρόπους διακονίας μέσα στο σώμα της.
Όσο για τα άβατα και ορισμένες μοναστικές πρακτικές, αυτά δεν εκφράζουν φόβο ή περιφρόνηση προς τη γυναίκα αλλά συγκεκριμένη ασκητική τάξη της μοναχικής ζωής που ισχύει αντίστοιχα και σε γυναικεία μοναστήρια.
Και τέλος, η παράδοση γύρω από την έμμηνο ρύση συζητήθηκε με ειλικρίνεια, γιατί συχνά παρουσιάζεται με τρόπο που δημιουργεί παρεξηγήσεις. Η φυσική λειτουργία του σώματος της γυναίκας δεν μπορεί να θεωρηθεί αμαρτία ούτε πνευματικό εμπόδιο. Ο Άγιος Γρηγόριος ο Διάλογος, ο οποίος εορτάζει σε λίγες ημέρες (12 Μαρτίου) εξηγεί ότι η γυναίκα δεν πρέπει ν' απομακρύνεται από τη Θεία Κοινωνία εξαιτίας μιας φυσικής σωματικής κατάστασης, γιατί ό,τι συμβαίνει στο σώμα από τη φύση δεν είναι αμαρτία. Αν βέβαια πάλι, λέει ο ίδιος, μια γυναίκα, από υπερβολική ευλάβεια, επιλέξει να μην πλησιάσει το Άγιο Ποτήριο εκείνες τις ημέρες, αυτό είναι αξιέπαινο, όμως αν αποφασίσει να κοινωνήσει, δεν πρέπει να εμποδίζεται, καθώς πρόκειται για φυσικό φαινόμενο και όχι για πνευματική ακαθαρσία.
Βλέπετε λοιπόν πως η Εκκλησία ποτέ δεν θεώρησε τη γυναίκα κατώτερη εξαιτίας αυτών των πραγμάτων, αντίθετα, όπως προείπαμε, την ονομάζει συγκληρονόμο της χάριτος της ζωής.
Αντιλαμβάνεστε λοιπόν, πως αυτό το λουλούδι που προσφέραμε στις γυναίκες της ενορίας μας, είναι πολύ μικρό μπροστά σ' όσα χρωστά ο κόσμος στη γυναίκα. Μπροστά στη μάνα που δίνει ζωή, στη γυναίκα που μεγαλώνει γενιές ανθρώπων, στη μορφή που στάθηκε πάντοτε στην καρδιά της οικογένειας, της κοινωνίας, της ίδιας της ιστορίας. Αν αφαιρούσε κανείς από τον κόσμο τη γυναίκα, δεν θα έμενε απλώς ένα κενό πρόσωπο. Θα έμενε ένας κόσμος φτωχότερος σε ευαισθησία, σε δύναμη, σε ανθρωπιά. Η γυναίκα είναι εκείνη που δίνει στον άνθρωπο την πρώτη του γλώσσα, το πρώτο του βλέμμα, το πρώτο του άγγιγμα στον κόσμο. Είναι εκείνη που μεταμορφώνει ένα σπίτι σε οικογένεια και μια καθημερινότητα σε ζωή. Κουβαλά μέσα της μια δύναμη δημιουργίας και αντοχής που συχνά μένει αθέατη, αλλά στηρίζει ανθρώπους, σχέσεις και ολόκληρες κοινωνίες. Δεν θελήσαμε σήμερα να κάνουμε απλώς μια ευγενική χειρονομία. Θελήσαμε να θυμίσουμε ότι ο κόσμος οφείλει περισσότερα στη γυναίκα απ' όσα συνήθως αναγνωρίζει. Κάθε κοινωνία που σέβεται τη γυναίκα, τιμά την ίδια τη ζωή. Γιατί μέσα στο πρόσωπό της καθρεφτίζεται κάτι βαθιά ανθρώπινο, μια δύναμη που κρατά τον κόσμο όρθιο και του δίνει τη δυνατότητα να συνεχίζει να προχωρά.
.jfif)
